Ажил эрхлэлт Эмэгтэй хүний хөдөлмөр

Хөдөлмөрийн харилцаанд эмэгтэйчүүдийн хөдөлмөрийг тусгайлан авч үзсэнээр тэдний хөдөлмөрийн нөхцөл, эрхэлж болох ажил алба, зарим хязгаарлалт болон нэмэгдэл баталгааг мэдэж болно.

Монгол Улсын Үндсэн хуулийн 16 дугаар зүйлийн 11 дэх хэсэгт зааснаар “Улс төр, эдийн засаг, нийгэм соёлын амьдрал, гэр бүлийн харилцаанд эрэгтэй, эмэгтэй тэгш эрхтэй. Гэрлэлт нь хуулиар тогтоосон насанд хүрсэн эрэгтэй, эмэгтэй хоёрын тэгш эрх, сайн дурын харилцаанд үндэслэнэ. Гэр бүл, эх нялхас, хүүхдийн ашиг сонирхлыг төр хамгаална” гэж заасан.

Хөдөлмөрийн тухайн хуулийн 100-108 дугаар зүйлд Эмэгтэй хүний хөдөлмөрийн талаарх зохицуулалтыг заасан байдаг.

 

Таны судалсан байвал зохих хууль бусад эрх зүйн акт:

  • Монгол Улсын Үндсэн хууль /1992 он/ ЭНД дарж үзнэ үү.
  • Хөдөлмөрийн тухай хууль /1999 он/ ЭНД дарж үзнэ үү.
  • Монгол Улсын Олон Улсын гэрээ “Эмэгтэйчүүдийг алагчилах бүх хэлбэрийг устгах тухай конвенц” /1981 он/ ЭНД  дарж үзнэ үү.
  • Монгол Улсын Олон Улсын гэрээ “Эмэгтэйчүүдийг алагчилах бүх хэлбэрийг устгах тухай конвенцийн 20 дугаар зүйлийн 1 дэх хэсэгт оруулах нэмэлт өөрчлөлт” /1995 он/ ЭНД дарж үзнэ үү.
  • Хөдөлмөрийн сайдын 2016 оны А/36 дугаар тушаалын хавсралт” Насанд хүрээгүй хүнийг ажиллуулахыг хориглосон ажлын байрны жагсаалт” ЭНД дарж үзнэ үү.

Ажилтан та эмэгтэй хүний хөдөлмөр эрхлэлттэй холбоотой гомдлоо эхлээд байгууллагын дэргэдэх Хөдөлмөрийн маргаан таслах комисст, Хөдөлмөрийн маргаан таслах комисс байхгүй тохиолдолд байгууллагын захиргаанд гомдол гаргах эрхтэй. Шийдвэрийг эс зөвшөөрсөн тохиолдолд шүүхэд хандах эрх нээлттэй.

/Хөдөлмөрийн тухай хуулийн 100-108 дугаар зүйлд зааснаар/

Жирэмсэн эмэгтэй, гурав хүртэлх насны хүүхэдтэй эх /ганц бие эцэг/-ийг ажлаас халахыг хориглох:

Ажил олгогч нь жирэмсэн эмэгтэй, гурав хүртэлх насны хүүхэдтэй эхийг аж ахуйн нэгж, байгууллага татан буугдсан болон ажилтан хөдөлмөрийн сахилгын зөрчлийг давтан гаргасан, эсхүл хөдөлмөрийн харилцааг шууд зогсоохоор хөдөлмөрийн гэрээнд тухайлан заасан ноцтой зөрчил гаргасан, мөнгө болон эд хөрөнгө хариуцсан ажилтан ажил олгогчийн итгэлийг алдсан буруутай үйлдэл, эс үйлдэхүй гаргасан нь тогтоогдсоноос бусад тохиолдолд ажлаас халахыг хориглоно. /гурав хүртэлх насны хүүхэдтэй ганц бие эцэгт нэгэн адил хамаарна./

Эмэгтэй хүн ажиллуулахыг хориглосон ажил: Эмэгтэй хүн ажиллуулахыг хориглосон ажлын жагсаалтыг хөдөлмөрийн асуудал хариуцсан Засгийн газрын гишүүн батална.

Шөнийн буюу илүү цагаар, албан томилолтоор ажиллуулахыг хязгаарлах: Жирэмсэн эмэгтэй, найм хүртэлх насны хүүхэдтэй эх, 16 хүртэлх насны хүүхэдтэй ганц бие эхийг өөрөө зөвшөөрөөгүй тохиолдолд шөнийн буюу илүү цагаар, түүнчлэн албан томилолтоор ажиллуулахыг хориглоно. /16 хүртэлх насны хүүхэдтэй ганц бие эцэгт нэгэн адил хамаарна./

Хүүхэд хөхүүлэх, асрах завсарлага нэмж олгох: Амрах, хооллох, нийтийн завсарлагаанаас гадна хүүхдээ хөхүүлэх, асрахад зориулан зургаан сар хүртэлх насны хүүхэдтэй буюу нэг хүртэлх насны ихэр хүүхэдтэй эхэд хоёр цагийн, зургаан сараас нэг хүртэлх насны, түүнчлэн нэг нас хүрсэн боловч эмнэлгийн дүгнэлтээр зайлшгүй асаргаа шаардагдах хүүхэдтэй эхэд нэг цагийн завсарлага нэмж олгоно. /ганц бие эцэгт нэгэн адил хамаарна./

Жирэмсний болон амаржсаны амралт: Эхэд жирэмсний болон амаржсаны 120 хоногийн амралт олгоно.

Хүүхдээ 196, түүнээс дээш хоног тээгээд дутуу төрүүлсэн болон үр хөндүүлсэн, жирэмслэлтийг эмнэлгийн аргаар тасалсан, 196 хоног тээгээгүй боловч амьдрах чадвартай хүүхэд төрүүлсэн эмэгтэй хүнд жирэмсний болон амаржсаны амралт олгоно.

Хүүхдээ 196 хоног хүртэл тээгээгүй дутуу төрүүлсэн болон үр хөндүүлсэн, жирэмслэлтийг эмнэлгийн аргаар тасалсан эмэгтэй хүнд өвчний учир чөлөөлөх ердийн журмыг баримтлан ажлаас чөлөө олгоно.

Жирэмсний болон амаржсаны тэтгэмжийн хэмжээ, хугацаа:

Жирэмсний болон амаржсаны тэтгэмжийг 4 сарын  хугацаанд ажлын өдрөөр тооцож сүүлийн 12 сарын дундаж хөдөлмөрийн хөлс, орлогоос дор дурдсан хувиар бодож олгоно:

  • Заавал даатгуулагч (ажилтан)-д 100 хувиар;
  • Сайн дураар даатгуулагч эхэд 70 хувиар.

Жирэмсний болон амаржсаны тэтгэмжийг хуанлийн 120 хоногт ногдох  ажлын өдрөөр тооцож олгоно. Жишээ нь:

Сарын дундаж хөлс

Сарын ажлын дундаж  өдөр

Нэг өдөрт ногдох хөдөлмөрийн хөлс

Тэтгэмж бодох хувь

Нэг өдөрт ногдох тэтгэмж

Тэтгэмж олгох ажлын өдөр

Олговол зохих тэтгэмж

650,000 төгрөг

21.2 өдөр

30,660төгрөг

100 хувь

30,660 төгрөг

45 өдөр

1,379,700 төгрөг

 

Нярай хүүхэд үрчлэн авсан ажилтанд чөлөө олгох: Нярай хүүхэд үрчлэн авсан эхэд хүүхдийг нь 60 хоногтой болтол хугацаагаар амаржсан эхийн нэг адил чөлөө олгоно. /нярай хүүхэдтэй ганц бие эцэгт нэгэн адил хамаарна./

Хүүхэд асрах чөлөө олгох: Ажил олгогч нь амаржсаны болон ээлжийн амралтаа эдэлсэн, гурав хүртэлх насны хүүхэдтэй эх эцэг өөрөө хүсвэл түүнд хүүхэд асрах чөлөө олгоно. Мөн 3 хүртэл насны хүүхэдтэй эцэг өөрөө хүсвэл чөлөө авч болно.

Хүүхэд асрах чөлөө дууссан, эсхүл дуусаагүй боловч эх эцэг өөрөө хүсвэл ажил олгогч нь түүнийг ажил, албан тушаалд нь үргэлжлүүлэн ажиллуулах үүрэгтэй бөгөөд хэрэв орон тоо нь хасагдсан, ажилтны тоог цөөрүүлсэн бол түүнд өөр ажил олж өгнө. /Дээрх 2 заалт нь хүүхэд үрчлэн авсан эцэг, эхэд нэгэн адил хамаарна./

Жирэмсэн, хөхүүл хүүхэдтэй эмэгтэй хүний ажлын цагийг хорогдуулах буюу өөр ажилд шилжүүлэх: Хөдөлмөрийн нөхцөлийг хөнгөлөхөөр эмнэлгийн дүгнэлт гарсан бол жирэмсэн, хөхүүл хүүхэдтэй эмэгтэй хүний ажлын цагийг хорогдуулах буюу эрүүл мэндэд нь харшлахгүй өөр ажилд шилжүүлж болно.

Эмэгтэй хүний өргөх, зөөх ачааны хэмжээг хязгаарлах: Хөдөлмөрийн асуудал хариуцсан Засгийн газрын гишүүний баталсан хэмжээнээс илүү хүнд ачааг эмэгтэй хүнээр өргүүлэх, зөөлгөхийг хориглоно.

Хөдөлмөрийн аюулгүй ажиллагаа, эрүүл ахуй. өргөх зөөх ачааны массын зөвшөөрөгдөх дээд хэмжээ MNS 4970 : 2000 стандарт ЭНД http://estandard.gov.mn/standart/reader/3704 дарж үзнэ үү.

 

Ажилтны нас

Гараар өргөх ачааны дээд хэмжээ

16-18 настай эмэгтэй хүүхэд

10 кг

18 насанд хүрсэн эмэгтэй ажилтан

20 кг (хоёулаа өргөх бол 50 кг)

50-80 кг ачааг өргөх, зөөх бол өргүүр тэргэнцэр гэх мэт хэрэгсэл түүнээс илүү хэмжээтэй ачааг зөвхөн машин механизм ашиглаж өргөх буюу зөөвөрлөнө.

 

 

Эмэгтэй хүний хөдөлмөр эрхлэлттэй холбоотой гомдлыг тухайн байгууллага хүлээн авч шийдвэрлэх ерөнхий хугацаа 30 хоног байна.

Ажилтан ажлаас буруу халсан буюу өөр ажилд буруу шилжүүлсэн тухай гомдлоо ажил олгогчийн шийдвэрийг хүлээн авсан өдрөөс хойш нэг сарын дотор шүүхэд гаргана.

Хөдөлмөрийн гэрээний талууд дээрхээс бусад тохиолдолд эрхээ зөрчигдсөнийг мэдсэн буюу мэдэх ёстой байсан өдрөөс хойш гурван сарын дотор хөдөлмөрийн маргаан шийдвэрлэх байгууллагад гомдлоо гаргах эрхтэй.

Ажил олгогч буюу ажилтан нь хөдөлмөрийн маргаан таслах комиссын шийдвэрийг эс зөвшөөрвөл, түүнийг хүлээн авснаас хойш 10 хоногийн дотор зохих сум, дүүргийн шүүхэд давж заалдах эрхтэй.

“Эмэгтэй хүн ажиллахыг хориглосон ажлын жагсаалт”-ыг Эрүүл мэнд нийгмийн хамгааллын сайдын 1999 оны 08 дугаар сарын 13-ны өдрийн А/204 дүгээр тушаалаар баталсан ба үүнд 12 төрлийн 74 ажлын байр байдаг.
Нэг. Уул уурхайн олборлох үйлдвэрлэл
Газар доорх бүх төрлийн ажил, газрын тос олборлох, нэрэх шатдаг хий ашиглах.
Хоёр. Арьс ширний үйлдвэр
Арьс шир идээлэх, натри, хромын шим бэлтгэх зэрэг шохойн дамжлагын бүх ажил, идээлсэн ширийг зөөж хураах.
Гурав. Шилний үйлдвэрлэл
Шил амаар үлээх, карбид гараар бутлах.
Дөрөв. Нэхмэлийн үйлдвэрлэл
Аналины давс, флюкс гараар бэлтгэх, гидрохлорит гар ажиллагаагаар бэлтгэх.
Тав. Хэвлэлийн үйлдвэрлэл
Хэвлэлийн хэвлэгч, офсет хэвлэл, цайр зургийг буулгах, хордуулах, стреотип цутгах, тугалга хайлуулах, үсэг цутгах, нэг тал огтолгоо машины машинч.
Зургаа. Оёдлын үйлдвэрлэл
Эсгэх дамжлагын нарийвчилсан болон хэсэгчилсэн огтолгооны машинч, тусгай зориулалтын пресс индүү ажиллуулах.
Долоо. Махны үйлдвэрлэл
Мал, гахай, шувууг мэдрэл алдуулах, цусалгаа хийх, мал нядлах, аммиакан хөргүүртэй зооринд ажиллах.
Найм. Тээвэр
Төмөр замын тээвэр-вагон холбогч, найруулагч, хос дугуйн жийрэг, мөөр суулгах, гүүрийн слесарь, дэр мод идээлэх, ачиж буулгах, яндан цэвэрлэх, хөөлгөх, үлээлгэх, ивүүрчин, вагон доогуур орж үйлчилгээ хяналт хийх, илчит тэрэгний дизель, туслах тоноглол, түлш цахилгаан моторын засварлах ажил, цахилгаан шигшүүрээр зам чигжих, зам засварын хүнд механизмын жолооч.
Усан тээвэр-усан онгоцны дизельчин, залуурч, усан цэрэг, усанд шумбах, усан онгоцны механик, усан замын тэмдэг тавих.
Авто тээвэр-2.5тн-оос дээш даацын автомашин, 25-аас дээш суудалтай автомашины жолооч, шатах тослох материал, агуулах резерваур, цистернийн дотор засвар хийх гагнах.
Агаарын тээвэр-нисэх онгоцны механик, нисэх онгоцны холбоочин, онгоц болон түүний хөдөлгүүрт техникийн үйлчилгээ хийх.
Ес. Барилга угсралт
Яндан хоолой угсрах, худаг малтах, хавтан гараар цутгах, эвдэж бутлах, чулуу бутлах, автоклавчин.
Арав. Нийгмийн үйлчилгээ
Бохир усны шүүр цэвэрлэх, бохир усны шугамын сантехник
Арван нэг. Мод бэлтгэх, боловсруулах үйлдвэрлэл
Мод бэлтгэх, усаар угсрах бүх дамжлага, гуалин гараар ачиж буулгах, доод агуулахад мод тайрах, ялгаж хураах, цаасны үйлдвэрийн хлор найруулах мод бутлах.
Арван хоёр. Түгээмэл ажил, мэргэжил
Антен, мачтын ажил, битум асфальт чанах, уулын аврах ажил, шүхэрчин-гал сөнөөгч, мөнгөн устай харьцаж ажиллах, мөнгөн устай будаг найруулах будах, бүх төрлийн уурын зуухны галч, шатах тослох материал хадгалдаг цестерн, танканд орж цэвэрлэх, будах, засварлах гагнах, бензинд этил холих, зуух яндан хоолой камер цэвэрлэх, нүүрс нурам, үнс гаргах, зөөх, уурын зуух галлах, уурын тогоо засварлах, цэвэрлэх, түлш үнс зөөх, ширэм металл хайлуулах цувах, юүлэх савлах, хар тугалга хайлуулах, цутгах сунгах, цувих, хэвэнд цохих, гүйлгэх, аккумлятор хийх гагнах, кабелийг тугалгадах, гар ажиллагаагаар хар тугалган эдлэл боловсруулах, хүдрээс хар тугалга, зэс мөнгөн ус, алт цайр, мөнгө зэрэг өнгөт металл хайлуулах.
Шугам хоолой гагнах, лантуучин, 25тн-оос дээш хүчээр металлыг хүйтнээр хэвлэх автоматчин, прессчин, хүрд зорох суурь машинч, бутлагч, автомашины дугуй жигнэх, зуухны засварчин, өндөр даралтын шугам хоолой гагнах засварлах, холхивч цутгах, суурийн дизелийн цахилгаан станцын машинч, засварчин, коспрессорчин, химийн аргаар металл өнгөлөх хучих.

Асуулт 1. Жирэмсний амралтыг ямар хугацаагаар, ямар журмаар олгох вэ?

Хөдөлмөрийн хуульд заасны дагуу эхэд жирэмсний болон амаржсаны 120 хоногийн амралтыг олгоно. Хүүхдээ 196, түүнээс дээш хоног тээгээд дутуу төрүүлсэн болон үр хөндүүлсэн, жирэмслэлтийг эмнэлгийн аргаар тасалсан, 196 хоног тээгээгүй боловч амьдрах чадвартай хүүхэд төрүүлсэн эхэд мөн жирэмсний болон амаржсаны 120 хоногийн амралт өгнө.

Хүүхдээ 196 хоног хүртэл тээгээгүй дутуу төрүүлсэн болон үр хөндүүлсэн, жирэмслэлтийг эмнэлгийн аргаар тасалсан эмэгтэй хүнд өвчний учир чөлөөлөх ердийн журмыг баримтлан ажлаас чөлөө олгоно. Тэтгэмж авах эрх: /Хөдөлмөрийн тухай хуулийн 104-р зүйл/

Тэтгэмжийн даатгалын шимтгэлийг жирэмсний чөлөө авахаас өмнө 12 сараас доошгүй хугацаанд үүнээс сүүлийн 6 сард нь уг шимтгэлийг тасралтгүй төлсөн бол даатгуулагч эх жирэмсний болон амаржсаны тэтгэмж авах эрхтэй.

Энэ нөхцөлийг хангасан эх хүүхдээ 196 хоног тээгээд дутуу төрүүлсэн буюу үр хөндүүлсэн, жирэмслэлтийг эмнэлгийн аргаар тасалсан, мөн 196 хоног тээгээгүй боловч амьдрах чадвартай хүүхэд төрүүлсэн бол жирэмсний болон амаржсаны тэтгэмж авах эрхтэй. Жирэмсэн болон амаржсанэхэд эмнэлгийн хуудсыг жирэмсний амралт эхэлснээс хойш болон амаржсаны дараа 10 хоногийн дотор бичиж олгоно.

 

Асуулт 2: Хүүхэд хөхүүлэхэд зориулж байгууллагаас олгодог завсарлагыг хэдэн цагаар хэдэн сартай хүүхэдтэй эхэд олгодог вэ?

Хөдөлмөрийн тухай хуулийн 103.1.Амрах, хооллох, нийтийн завсарлагаанаас гадна хүүхдээ хөхүүлэх, асрахад зориулан зургаан сар хүртэлх насны хүүхэдтэй буюу нэг хүртэлх насны ихэр хүүхэдтэй эхэд хоёр цагийн, зургаан сараас нэг хүртэлх насны, түүнчлэн нэг нас хүрсэн боловч эмнэлгийн дүгнэлтээр зайлшгүй асаргаа шаардагдах хүүхэдтэй эхэд нэг цагийн завсарлага нэмж олгоно.Мөн хуулийн 103.2.Энэ хуулийн 103.1 нь ганц бие эцэгт нэгэн адил хамаарна. Хүүхэд хөхүүлэх, асрах завсарлагыг ажилласан цагт оруулан тооцно.\

Асуулт 3: Хүүхэд үрчлэн авсан тохиолдолд ажилтанд чөлөө олгох хууль эрх зүйн зохицуулалт байдаг уу?

Хөдөлмөрийн тухай хуулийн 105.1 Нярай хүүхэд үрчлэн авсан эхэд хүүхдийг нь 60 хоногтой болтол хугацаагаар амаржсан эхийн нэг адил чөлөө олгоно. Мөн хуулийн 105.2 Энэ хуулийн 105.1 нь нярай хүүхэдтэй ганц бие эцэгт нэгэн адил хамаарна.

Асуулт 4: Хүүхэд асрах чөлөөний хугацаа дуусахаас өмнө ажилдаа эргэн орж болох уу?

Хөдөлмөрийн тухай хуулийн 106.2.Хүүхэд асрах чөлөө дууссан, эсхүл дуусаагүй боловч эх эцэг өөрөө хүсвэл ажил олгогч нь түүнийг ажил, албан тушаалд нь үргэлжлүүлэн ажиллуулах үүрэгтэй бөгөөд хэрэв орон тоо нь хасагдсан, ажилтны тоог цөөрүүлсэн бол түүнд өөр ажил олж өгнө. Энэ зохицуулалт нь хүүхэд үрчлэн авсан эцэг, эхэд нэгэн адил хамаарна.

Асуулт 5: Бага насны хүүхэдтэй хүнийг албан томилолтоор ажиллуулж болохгүй гэсэн хуулийн зохицуулалт байдаг уу?

Хөдөлмөрийн тухай хуулийн 102.1.Жирэмсэн эмэгтэй, найм хүртэлх насны хүүхэдтэй эх, 16 хүртэлх насны хүүхэдтэй ганц бие эхийг өөрөө зөвшөөрөөгүй тохиолдолд шөнийн буюу илүү цагаар, түүнчлэн албан томилолтоор ажиллуулахыг хориглоно. /16 хүртэлх насны хүүхэдтэй ганц бие эцэгт нэгэн адил хамаарна./

 

Агуулга анх оруулсан: 2018-08-27 Шинэчилсэн: 2020-03-04

Мэдээ мэдээлэл