Малчдын эрх Улсын аварга малчин өрх шалгаруулалт

Мал аж ахуйн үйлдвэрлэлийн үр ашиг, бүтээмжийг нэмэгдүүлэх, мал маллагааны уламжлалт аргыг боловсронгуй болгох, малын үүлдэрлэг байдал чанарыг сайжруулан ашиг шимийг нэмэгдүүлэх, малаа мал эмнэлгийн урьдчилан сэргийлэх арга хэмжээнд бүрэн хамруулах, малчдын нийгэмд оруулж байгаа хувь нэмрийг үнэлж, урамшуулах зорилгоор Улсын аварга малчин өрх шалгаруулдаг.

Монгол Улсын Үндсэн хуулийн 5 дугаар зүйлийн 5.5-т “Мал сүрэг бол үндэсний баялаг мөн бөгөөд төрийн хамгаалалтад байна” гэж заасан байдаг. Тиймээс малчдын нийгэмд оруулж байгаа хувь нэмрийг үнэлж, урамшуулах зорилгоор Монгол Улсын Засгийн газрын 2019 оны 338 дугаар тогтоолын 1 дүгээр хавсралтаар Улсын аварга малчин өрх, улсын хошой аварга малчин өрх шалгаруулах журмыг шинэчлэн баталсан.

 

 Таны судалсан байвал зохих хууль болон бусад эрх зүйн акт

  • Монгол Улсын Үндсэн хууль (1992 он) ЭНД  дарж үзнэ үү.
  • Улсын аварга малчин өрх, улсын хошой аварга малчин өрх шалгаруулах журам ЭНД  дарж үзнэ үү.

Сумын Засаг даргын Тамгын газар нь аймгийн аварга малчин болсноос хойш 3-аас доошгүй жил амжилттай ажилласан, журамд заасан шалгуур үзүүлэлтийг хангаж байгаа нэг малчин өрхийг улсын аварга малчин өрхөөр шалгаруулахаар тодорхойлно. Малчин өрхийн шалгуур үзүүлэлтийг хангаж байгааг нотлох бичиг баримтыг багийн иргэдийн Нийтийн Хурлын шийдвэр, сумын Засаг даргын тодорхойлолтын хамт аймгийн Хүнс, хөдөө аж ахуйн газарт хүргүүлнэ.

Аймаг, нийслэлийн Хүнс, хөдөө аж ахуйн газар  нь сум, дүүргээс ирүүлсэн улсын аваргад тодорхойлогдсон малчин өрхийн холбогдох бичиг баримтыг хянан үзээд аймаг, нийслэлийн Засаг даргын зөвлөлийн хурлаар хэлэлцүүлэн шийдвэрлэж, хамгийн өндөр үзүүлэлттэй гурав хүртэлх малчин өрхийн тодорхойлолтыг жил бүрийн 1 дүгээр сарын 5-ны дотор Хүнс, хөдөө аж ахуй, хөнгөн үйлдвэрийн яаманд хүргүүлнэ.  

Хүнс, хөдөө аж ахуй, хөнгөн үйлдвэрийн яам нь аймгаас улсын аварга малчин өрх, улсын хошой аварга малчин өрхөд тодорхойлж ирүүлсэн малчин өрхийн холбогдох бичиг баримтыг малчин өрх тус бүрээр хянаж дүгнэлт гарган хамгийн өндөр үзүүлэлт бүхий өрхийг, түүний дотор нэг тэмээчин өрхийн материалыг шалгаруулж саналаа зохих журмын дагуу Засгийн газарт оруулж шийдвэрлүүлнэ.      

Улсын аварга малчин өрхөд тодорхойлох малчин өрх дараах шаардлагыг хангасан байна.

  • Мал сүргээ жилийн дөрвөн улиралд өөрөө малладаг, мал маллагааны туршлагаа залуу малчдад зааж сургаж шавь малчинтай болсон, түр болон байнгын ажлын байрыг бий болгож орон нутагт ядуурлыг бууруулахад бодит хувь нэмэр оруулсан байх;
  • Өөрийн эзэмшлийн өвөлжөө, хаваржааны хашаа, худагтай, мал аж ахуйн үйлдвэрлэлээс олсон орлогоос доройтсон бэлчээрийг сайжруулах, худаг гаргах, булаг, шандны эхийг хамгаалахад зарцуулсан байх; 
  • Өвөлжөө, хаваржааныхаа бэлчээрийг гэрээгээр ашигладаг, бэлчээрийн даацад малын тоог тохируулан сумын бэлчээрийн менежментийн төлөвлөгөөний дагуу бэлчээрийг сэлгэн өнжөөх, отор, нүүдэл хийж зохистой ашигладаг, бэлчээрийн хортон мэрэгч, шавжтай энгийн механик болон микро биологийн аргаар тэмцэх ажилд идэвхтэй оролцдог байх;
  • Ашиглагдахгүй байгаа алслагдсан бэлчээрийг ашиглан отор нүүдэл хийж малдаа тарга хүч авахуулсан, сумын тухайн жилийн бэлчээрийн менежментийн төлөвлөгөөний дагуу бэлчээрийг ашиглаж зөрчил гаргаагүй байх;
  • Малаа оторлон тарга хүч авахуулдаг, өвөлжилт, хаваржилтад шаардлагатай өвс, тэжээлийг ойт хээрийн бүсэд хонин толгойд шилжүүлснээр нэг малд 50 кг, өндөр уулын бүсэд 20 кг, тал хээрийн бүсэд 40 кг, говийн бүсэд 5 кг байхаар тооцож жил бүр бэлтгэж нөөцөлсөн байх;
  • Тухайн бүс нутагт өсгөн үржүүлэхийг зөвшөөрсөн төрөл, ашиг шимийн чиглэлийн үүлдэр, омгийн малыг өсгөн үржүүлдэг, мал үржүүлэг технологийн нэгжтэй гэрээ байгуулан үржлийн малдаа жил бүр ангилалт хийлгэдэг, удам зүйн үнэлгээнд хамрагдсан хээлтүүлэгчийг мэргэжлийн байгууллагын зөвшөөрлөөр технологит хугацаанд ашиглан малынхаа чанарыг сайжруулж, удам гарваль, ашиг шимийн бүртгэл хөтөлсөн байх;
  • Нийт малаа ялган тэмдэглэж бүртгэлжүүлсэн, бог малын хээлтүүлэгчийг мал үржүүлэг технологийн нэгжид шилжүүлсэн, үржлийн малын удам гарвалийн гэрчилгээг сумын хөдөө аж ахуйн тасгаас авсан байх;
  • Сүрэгт эзлэх хээлтэгчийн тоо сүүлийн 3 жил дараалан тогтвортой өссөн, хээлтэгч нь бог малд 55, бод малд 40 болон түүнээс дээш хувьд хүрсэн, тухайн нутагт үржүүлж байгаа үүлдэр, омгийн малын ашиг шимийн үзүүлэлтийг нас, хүйсээр хангасан байх; 
  • Малаа мал эмнэлгийн урьдчилан сэргийлэх арга хэмжээнд тогтмол бүрэн хамруулж, малын эрүүл мэндийн дэвтэр хөтөлдөг, сүүлийн 3 жилд мал сүрэгт нь малын гоц халдварт болон халдварт өвчин гараагүй, малын зүй бус хорогдолгүй, сүргийн бүтцийг зохистой төвшинд хангасан, бодод шилжүүлснээр 100-гаас доошгүй толгой малтай байх;
  • Малын чанарыг сайжруулах, сүргийн зохистой бүтцийг бүрдүүлэх, малын эрүүл мэндийг хамгаалах, малын тоог бэлчээрийн даацад тохируулах чиглэлээр сумын хөдөө аж ахуй болон мал эмнэлгийн тасагтай хамтран ажилласан тухай тодорхойлолттой байх;
  • Малчин өрхийн гишүүд нийгмийн болон эрүүл мэндийн даатгалд даатгуулж, малаа малын индексжүүлсэн даатгалд даатгуулсан байх;
  • Малчин өрхийн малын тоо, зах зээлд нийлүүлсэн бүтээгдэхүүний дүнд бусдаас худалдаж болон бэлгэд авсан мал, бүтээгдэхүүнийг оруулж тооцохгүй; 
  • Шагналд тодорхойлогдож байгаа малчин нь гэмт хэрэгт холбогдож байгаагүй, сүрэгт эзлэх таваарын малаа жил бүр эдийн засгийн эргэлтэд оруулсан байх.

Сумын Засаг даргын Тамгын газар нь аймгийн аварга малчин болсноос хойш 3-аас доошгүй жил амжилттай ажилласан, журамд заасан шалгуур үзүүлэлтийг хангаж байгаа нэг малчин өрхийг улсын аварга малчин өрхөөр шалгаруулахаар тодорхойлно. Малчин өрхийн шалгуур үзүүлэлтийг хангаж байгааг нотлох бичиг баримтыг багийн иргэдийн Нийтийн Хурлын шийдвэр, сумын Засаг даргын тодорхойлолтын хамт аймгийн Хүнс, хөдөө аж ахуйн газарт хүргүүлнэ.

Говьсүмбэр, Дархан-Уул, Орхон аймгийн Хүнс, хөдөө аж ахуйн газар нь сумдаас улсын аварга малчин өрх, улсын хошой аварга малчин өрхөд тодорхойлж ирүүлсэн малчин өрхийн холбогдох бичиг баримтыг хянан үзээд аймгийн Засаг даргын зөвлөлийн хурлаар хэлэлцүүлэн, хамгийн өндөр үзүүлэлттэй нэг малчин өрхийн тодорхойлолтыг жил бүрийн 1 дүгээр сарын 5-ны өдрийн дотор Хүнс, хөдөө аж ахуй, хөнгөн үйлдвэрийн яаманд хүргүүлнэ.

Говьсүмбэр, Дархан-Уул, Орхон аймгаас бусад аймгийн Хүнс, хөдөө аж ахуйн газар нь сумдаас улсын аварга малчин өрх, улсын хошой аварга малчин өрхөд тодорхойлж ирүүлсэн малчин өрхийн бичиг баримтыг хянан үзээд аймгийн Засаг даргын зөвлөлийн хурлаар хэлэлцүүлж, хамгийн өндөр үзүүлэлттэй 3 хүртэлх малчин өрхийн тодорхойлолтыг жил бүрийн 1 дүгээр сарын 5-ны өдрийн дотор Хүнс, хөдөө аж ахуй, хөнгөн үйлдвэрийн яаманд хүргүүлнэ.

Говьсүмбэр, Дархан-Уул, Орхон аймгаас 3 жил тутамд нэг аварга малчин өрхийг бусад аймгуудаас жил бүр нэг малчин өрхийг улсын хошой аварга малчин өрхөд тодорхойлж ажлын үзүүлэлтийг 5 жилээр гаргаж ирүүлнэ.

“Улсын аварга малчин өрх” цолоор жил бүр 60 хүртэл, “Улсын хошой аварга малчин өрх” цолоор 8 хүртэлх тооны малчин өрхийг шалгаруулна.

 Улсын аварга малчин өрх, улсын хошой аварга малчин өрхийг тодорхойлохдоо дараах бичиг баримтыг бүрдүүлсэн байна.

  • Малчин өрхийн (эхнэр, нөхөр) товч анкет (1 дүгээр хавсралтын дагуу)
  • Ажлын үзүүлэлт (2 дугаар хавсралтын дагуу);
  • Холбогдох газруудын тодорхойлолт болон тодорхойлолтын баталгаа (3 дугаар хавсралтын дагуу);

Хүнс, хөдөө аж ахуй, хөнгөн үйлдвэрийн яам нь аймгаас улсын аварга малчин өрх, улсын хошой аварга малчин өрхөд тодорхойлж ирүүлсэн малчин өрхийн холбогдох бичиг баримтыг малчин өрх тус бүрээр хянаж дүгнэлт гарган хамгийн өндөр үзүүлэлт бүхий өрхийг, түүний дотор нэг тэмээчин өрхийн материалыг шалгаруулж саналаа зохих журмын дагуу Засгийн газарт оруулж шийдвэрлүүлнэ. 

Улсын аварга малчин өрх цолоор шагнагдсанаас хойш 5 жил дараалан өмнөх амжилтаа бататгасан малчин өрхийг улсын хошой аварга малчин өрхөд тодорхойлж болно.

Шагналыг билгийн тооллын хаврын тэргүүн сарын шинийн нэгний өдрөөс өмнө гардуулна.

Тухайн үйлчилгээтэй холбоотой өргөдөл, гомдлыг иргэдээс төрийн байгууллага, албан тушаалтанд гаргасан өргөдөл, гомдлыг шийдвэрлэх тухай хуульд заасны дагуу холбогдох албан тушаалтан, байгууллага, дээд шатны байгууллагад гаргана. Өргөдөл, гомдлыг хянан шийдвэрлэх хугацаа 30 хоног байна. Шаардлагатай тохиолдолд уг хугацааг захиргааны байгууллагын удирдах албан тушаалтан 30 хүртэл хоногоор сунгаж болох ба гомдол гаргагчид энэ тухай мэдэгдэнэ.

Улсын аварга малчин өрх цолоор шагнагдсан малчин өрхийг 4.0 (дөрвөн) сая төгрөгөөр шагнана. Улсын аварга малчин өрхөд олгох Монгол Улсын газрын зураг бүхий гантиг чулуун суурин дээр цалин цагаан мөнгөөр бүрсэн 5 хошуу эцэг малын дүрс байршуулсан цом, цолны үнэмлэх, энгэрийн тэмдэг, мөнгөн аяга, хадаг, өргөмжлөл, тууз, бусад шагналын эд зүйлсийг худалдан авах хөрөнгийг мөнгөн шагналаас нь санхүүжүүлнэ.

Улсын хошой аварга малчин өрх цолоор шагнагдсан малчин өрхийг 4.0 (дөрвөн) сая төгрөгөөр шагнана. Улсын хошой аварга малчин өрхөд олгох Монгол Улсын газрын зураг бүхий гантиг чулуун бадамлянхуа цэцэг бүхий суурин дээр цалин цагаан мөнгөөр бүрсэн 5 хошуу эцэг малын дүрс байршуулсан цом, цолны үнэмлэх, энгэрийн тэмдэг, мөнгөн аяга, өргөмжлөл, тууз, бусад шагналын эд зүйлсийг худалдан авах хөрөнгийг мөнгөн шагналаас нь санхүүжүүлнэ.

Улсын аварга малчин өрх, улсын хошой аварга малчин өрх цолоор шагнагдсан малчин өрхийн өвөлжөө, хаваржааг “Улсын аварга малчин өрх.........................”, “Улсын хошой аварга малчин өрх……..……..........” (овог нэр бичнэ) гэж хаягжуулж алдаршуулах асуудлыг тухайн сумын Засаг даргын Тамгын газар хариуцна.

Улсын аварга малчин өрх, улсын хошой аварга малчин өрхийн шагналыг гардуулах ажлыг Засгийн газрын гишүүд аймаг, сумын төвд нэгдсэн байдлаар зохион байгуулж малчин өрхийг алдаршуулна.

Асуулт 1: Улсын аварга малчин өрхөд тодорхойлогдох хүсэлтийг хаана гаргах вэ?

Сумын Засаг даргын Тамгын газар нь аймгийн аварга малчин болсноос хойш 3-аас доошгүй жил амжилттай ажилласан, журамд заасан шалгуур үзүүлэлтийг хангаж байгаа нэг малчин өрхийг улсын аварга малчин өрхөөр шалгаруулахаар тодорхойлно. Малчин өрхийн энэ журамд заасан шалгуур үзүүлэлтийг хангаж байгааг нотлох бичиг баримтыг багийн иргэдийн Нийтийн Хурлын шийдвэр, сумын Засаг даргын тодорхойлолтын хамт аймгийн Хүнс, хөдөө аж ахуйн газарт хүргүүлнэ.

Асуулт 2: Улсын аварга малчин өрхийн тодорхойлолтыг хэзээ гарган өгөх вэ?

Аймгийн Хүнс, хөдөө аж ахуйн тасаг нь  нь сумдаас улсын аварга малчин өрх, улсын хошой аварга малчин өрхөд тодорхойлж ирүүлсэн малчин өрхийн энэ журмын 3.1-д заасан бичиг баримтыг хянан үзээд аймгийн Засаг даргын зөвлөлийн хурлаар хэлэлцүүлж, хамгийн өндөр үзүүлэлттэй 3 хүртэлх малчин өрхийн тодорхойлолтыг жил бүрийн 1 дүгээр сарын 5-ны өдрийн дотор хөдөө аж ахуйн асуудал эрхэлсэн төрийн захиргааны төв байгууллагад хүргүүлнэ.

Асуулт 3:  Улсын аварга малчин өрхийг тодорхойлохдоо ямар ямар бичиг баримт бүрдүүлж өгдөг вэ?

  • Малчин өрхийн (эхнэр, нөхөр) товч анкет /журмын 1-3 дугаар хавсралтын дагуу/
  • Ажлын үзүүлэлт
  • Холбогдох газруудын тодорхойлолт болон тодорхойлолтын баталгаа.

Асуулт 4: Улсын аварга малчин өрхөөр шалгарсан өрхийг хэрхэн шагнадаг вэ?

Улсын аварга малчин өрх цолоор шагнагдсан малчин өрхийг 4.0 (дөрвөн) сая төгрөгөөр шагнана. Улсын аварга малчин өрхөд олгох Монгол Улсын газрын зураг бүхий гантиг чулуун суурин дээр цалин цагаан мөнгөөр бүрсэн 5 хошуу эцэг малын дүрс байршуулсан цом, цолны үнэмлэх, энгэрийн тэмдэг, мөнгөн аяга, хадаг, өргөмжлөл, тууз, бусад шагналын эд зүйлсийг худалдан авах хөрөнгийг мөнгөн шагналаас нь санхүүжүүлнэ.

Асуулт 5: Улсын хошой малчин өрхөд тодорхойлогдоход тавигдах шалгуур нь ямар байдаг вэ?

Улсын аварга малчин өрх цолоор шагнагдсанаас хойш 5 жил дараалан өмнөх амжилтаа бататгасан малчин өрхийг улсын хошой аварга малчин өрхөд тодорхойлж болно.

 

Агуулга анх оруулсан: 2019-12-04 Шинэчилсэн: 2019-12-04

Мэдээ мэдээлэл