Хүнсний аюулгүй байдал Хүнсний аюулгүй байдал

Хүнсний тухай хуулийн 3 дугаар зүйлийн 3.1.2 дахь хэсэгт зааснаар “хүнсний аюулгүй байдал” гэж хүн ам амьдралынхаа туршид чанартай, шим тэжээллэг, аюулгүй хүнсийг улсын эдийн засаг, нийгмийн нөхцөл байдал, газар зүйн байршлаас үл хамааран тогтвортой, хүртээмжтэй сонгон хэрэглэх боломж бүрдсэн байхыг хэлдэг.

Төрөөс иргэдийхээ хүнсний хэрэгцээ, хүртээмжтэй байдлыг алдагдуулахгүйгээр Нийслэлд болон орон нутагт ч ялгаагүй чанартай шим тэжээлтэй хүнсийг сонгон хэрэглэх боломжоор хангасан байхыг хэлнэ.

Хүнсний тухай хуулийн 11.1 зүйлд Хүнсний түүхий эд, бүтээгдэхүүнийг дараах тохиолдолд хүний эрүүл мэндэд сөрөг нөлөөтэй гэж үзнэ:

  • зөвшөөрөгдөх дээд хэмжээнээс хэтэрсэн бохирдуулагч агуулсан;
  • хүнсний зориулалтын бус сав, баглаа боодол, тээврийн хэрэгсэл, багаж хэрэгсэл, тоног төхөөрөмж ашигласан;
  • эрүүл ахуй, ариун цэврийн горим зөрчин хүнсний сүлжээний дараагийн үе шатанд гаргасан;
  • Монгол Улсад болон олон улсад бүртгэгдээгүй, эрсдэлийн үнэлгээ хийгдээгүй хувиргасан амьд организмаас гарган авсан;
  • Хүнсний тухай хуулийн 16 дугаар зүйлд заасны дагуу бүртгэгдээгүй баяжуулагч бэлдмэл, хүнсний нэмэлт, бичил биетний цэвэр өсгөврийн хөрөнгийг ашиглаж үйлдвэрлэсэн;
  • олон улсад хүлээн зөвшөөрөгдсөн аюулгүйн шаардлагад нийцсэн ионжуулагч цацрагийн боловсруулалт хийснээс бусад цацрагаар бохирдсон;
  • хэрэглэж дуусах хугацаа хэтэрсэн.

Мөн энэ хуулийн 15.1 дүгээр зүйлд хэрэглэгч дараах оролцоогоор хүнсний чанар, эрүүл ахуй, хангамж, хүртээмжийг хангах үйл ажиллагааг дэмжинэ:

  • гарал үүсэл нь тодорхой, баталгаатай хүнс сонгон хэрэглэж, эрүүл мэндээ хамгаалах;
  • нас, хүйс, эрүүл мэнд, хөдөлмөр, байгаль, цаг уурын нөхцөлд тохируулан өөрийн бие махбодид зайлшгүй шаардлагатай шим тэжээллэг бодисыг зохистой харьцаагаар агуулсан хүнс хэрэглэх талаар мэдлэг олж авах, арга барил эзэмших;
  • хүнсийг зориулалт, зааврын дагуу хадгалах, бэлтгэх, боловсруулах, өөрийгөө болон гэр бүлийн гишүүдээ хоол хүнснээс шалтгаалах өвчлөлөөс сэргийлэх зөв дадалд хэвшүүлэх.

 Таны судалсан байвал зохих хууль болон бусад эрх зүйн актууд:

  • Монгол Улсын Үндсэн хууль /1992 он/ ЭНД дарж үзнэ үү.
  • Хүнсний тухай хууль /2012 он/ ЭНД дарж үзнэ үү.
  • Хэрэглэгчийн эрхийг хамгаалах тухай хууль /2003 он/ ЭНД дарж үзнэ үү.
  • Хүнсний бүтээгдэхүүний аюулгүй байдлыг хангах тухай /2012 он/ ЭНД дарж үзнэ үү.
  • Органик хүнсний тухай /2016 он/ ЭНД дарж үзнэ үү.
  • Нялх, балчир хүүхдийн хүнсний тухай /2017 он/ ЭНД дарж үзнэ үү.
  • Баяжуулсан хүнсний тухай /2018он/ ЭНД дарж үзнэ үү.
  • Ерөнхий боловсролын сургуулийн хоол үйлдвэрлэл, үйлчилгээний тухай /2019 он/ ЭНД дарж үзнэ үү.
  • Усны тухай хууль ЭНД дарж үзнэ үү.
  • Эрүүл ахуйн тухайн хууль /2016 он/ ЭНД дарж үзнэ үү.
  • Хүнсний үйлдвэрт мөрдөх эрүүл ахуй, халдвар хамгааллын үлгэрчилсэн дүрэм /2017 он/ ЭНД дарж үзнэ үү.
  • Хоол үйлдвэрлэл, үйлчилгээний газарт мөрдөх эрүүл ахуй, халдвар хамгааллын үлгэрчилсэн дүрэм /2017 он/ ЭНД дарж үзнэ үү.
  • Хүнсний баталгаат байдлын өнөөгийн байдал ЭНД дарж үзнэ үү.
  • Хүнсний тухай болон Хүнсний бүтээгдэхүүний аюулгүй байдлыг хангах тухай хуулиуд батлагдсантай холбогдуулан авах зарим арга хэмжээний тухай /2012 он/ ЭНД дарж үзнэ үү.
  • Хүнсний чиглэлийн үйл ажиллагаа эрхлэгч дотоод хяналт хэрэгжүүлэх үлгэрчилсэн журам /2014 он/ ЭНД дарж үзнэ үү.
  • Хүнсний түүхий эд, бүтээгдэхүүнийг татан авах, устгах, дахин боловсруулах журам /2013 он/ ЭНД дарж үзнэ үү.

Хүнсний тухай хуулийн 18 дугаар зүйлийн 18.1 дэх хэсэгт “Монгол Улсад хүнсний аюулгүй байдлыг хангах ажлыг уялдуулан зохицуулах чиг үүрэг бүхий төр, хувийн хэвшлийн төлөөллөөс бүрдсэн орон тооны бус Хүнсний аюулгүй байдлын үндэсний зөвлөл Засгийн газрын дэргэд ажиллах бөгөөд Үндэсний зөвлөлийн дарга Монгол Улсын Ерөнхий сайд байна” гэж заасан байна.

Үндэсний зөвлөл дараах чиг үүргийг хэрэгжүүлнэ:

  • хүнсний аюулгүй байдлын талаар төрөөс баримтлах бодлого, хууль тогтоомжийн хэрэгжилтийг хангах, боловсронгуй болгох санал, зөвлөмж гаргаж, тэдгээрийг холбогдох байгууллагад тавьж шийдвэрлүүлэх;
  • хүнсний аюулгүй байдлыг хангахтай холбогдсон салбар хоорондын үйл ажиллагааг уялдуулан зохицуулах;
  • хүнсний аюулгүй байдлын талаар цаашид авах арга хэмжээг тодорхойлж, чиглэл өгөх;
  • хүн амын хүнсний бодит хэрэглээ, хангамжийн болон чанар, эрүүл ахуйн төлөв байдал, хүнсний нэр төрөл, найрлага, шим тэжээлийн зохистой харьцаа, цаашид авах арга хэмжээний талаар жил бүр Үндэсний аюулгүй байдлын зөвлөлд танилцуулах;
  • хүнсний аюулгүй байдлын төлөв байдлын талаарх тайланг жил бүр Улсын Их Хуралд танилцуулах.

Хүнсний тухай хуулийн 12 дугаар зүйлийн 12.1 дэх хэсэгт “Хүнсний чиглэлийн үйл ажиллагаа эрхлэгч нь хүнсний сүлжээний өөрт хамаарах үе шат бүрд дотоод хяналтыг хэрэгжүүлж, хүнсний түүхий эд, бүтээгдэхүүнийхээ чанар, эрүүл ахуй, аюулгүй байдлыг бүрэн хариуцна” гэж заасан байдаг.

Мөн энэ хуулийн 18 дугаар зүйлийн 18.1 дэх хэсэгт “Хүнсний хяналт хэрэгжүүлэх төрийн байгууллага хүнсний түүхий эд, бүтээгдэхүүний аюулгүй байдалд дараах байдлаар хяналт тавина” гэж заасан байдаг. Үүнд:

  • хүнсний сүлжээний үе шат болон үйл ажиллагааны явцад эрсдэлийн үнэлгээ хийж, эрсдэлийн шалтгааныг тогтоох, таслан зогсоох, нийтэд шуурхай мэдээлэх, эрсдэлийг бууруулах чиглэлээр зөвлөгөө өгөх, хяналт шалгалтыг төлөвлөх, хэрэгжүүлэх;
  • хүнсний сүлжээнд ашиглах болон хэрэглэх эд зүйлс, барилга байгууламж, ажлын байр нь эрүүл ахуйн болон ариун цэврийн шаардлага хангаж байгаа эсэхэд үзлэг шалгалт хийх;
  • импортын болон дотоодод үйлдвэрлэсэн хүнс холбогдох техникийн нөхцөл, эрүүл ахуй, ариун цэврийн бусад шаардлагыг хангаж байгаа эсэхийг тогтоох, эрсдэлд суурилсан тандалтыг зохион байгуулах;
  • зохистой дадлыг нэвтрүүлэх болон хүнсний түүхий эд, бүтээгдэхүүний ул мөрийг мөрдөн тогтоох бүртгэлд хяналт тавих;
  • хүнсний аюулгүй байдлын асуудлаар шийдвэр гаргахдаа багийн гаргасан эрсдэлийн үнэлгээ, техникийн зөвлөмжид тулгуурлах;
  • хүнсний чиглэлийн үйл ажиллагаа эрхлэгчийн бүртгэлийн нэгдсэн санг бүрдүүлж, зохих өөрчлөлт, хөдөлгөөн хийх, төрийн, төрийн бус байгууллага болон хэрэглэгчид шаардлагатай мэдээ, мэдээлэл өгөх.

Хүнсний тухай хуулийн 14 дүгээр зүйл 14.1 дэх хэсэгт “Төрийн бус байгууллага хүнсний аюулгүй байдлыг хангахад дараах чиглэлээр оролцоно” гэсэн байдаг. Үүнд:

  • хүнсний тухай хууль тогтоомжийн биелэлтэд олон нийтийн хяналт тавих, илэрсэн зөрчлийг арилгахыг шаардах, уг асуудлыг эрх бүхий байгууллагад тавьж шийдвэрлүүлэх;
  • хэрэглэгч болон хүнсний чиглэлийн үйл ажиллагаа эрхлэгчийн эрхийг хамгаалах асуудлаар саналаа төрийн болон нутгийн захиргааны байгууллагад уламжлах;
  • хүнсний аюулгүй байдлыг хангах, зохистой хооллолтыг төлөвшүүлэхэд чиглэсэн сургалт, сурталчилгааг холбогдох мэргэжлийн байгууллагатай хамтран зохион байгуулах;
  • хүнсний аюулгүй байдлыг хангахтай холбогдох судалгаа хийх, төсөл хэрэгжүүлэх.

Засгийн газрын 2013 оны 172 дугаар тогтоолын хавсралтаар баталсан “Хүнсний түүхий эд, бүтээгдэхүүнийг татан авах, устгах, дахин боловсруулах журам”-ын 3 дугаар зүйлийн 3.1 дэх хэсэгт “Хүнсний түүхий эд бүтээгдэхүүн нь хүнсний аюулгүй байдлын шаардлага хангаагүй талаар дараахь байдлаар мэдээлнэ” гэж заасан байдаг.Үүнд:

  • хэрэглэгч шаардлага хангаагүй хүнсний түүхий эд, бүтээгдэхүүний талаар хүнсний чиглэлийн үйл ажиллагаа эрхлэгч болон хяналтын байгууллагад утсаар, цахим шуудангаар эсхүл захидлаар мэдээлнэ;
  • хүнсний чиглэлийн үйл ажиллагаа эрхлэгч хүнсний түүхий эд, бүтээгдэхүүн нь хүний эрүүл мэндэд сөрөг нөлөө үзүүлж болзошгүй гэж үзсэн тохиолдолд энэ тухай харьяалах хяналтын байгууллага, нийлүүлэгч болон дараагийн шатны үйл ажиллагаа эрхлэгчид утсаар болон цахим шуудангаар урьдчилан мэдэгдэж, албан бичгээр мэдээлнэ;
  • хяналтын байгууллага хяналт, шалгалтын явцад бүтээгдэхүүн эрүүл ахуйн болон аюулгүйн үзүүлэлтийг хангаагүй, буруу шошголсон, хуурамч бүтээгдэхүүн болохыг тогтоосон тохиолдолд холбогдох хүнсний чиглэлийн үйл ажиллагаа эрхлэгчид утсаар, цахим шуудангаар урьдчилан, албан ёсоор албан бичгээр тус тус мэдэгдэж, хэрэглэгчдэд хандан олон нийтийн мэдээллийн хэрэгслээр сэрэмжлүүлэх арга хэмжээ авна;
  • импортолсон хүнсний түүхий эд, бүтээгдэхүүний аюулын талаархи сэрэмжлүүлэг олон улсын мэдээллийн сүлжээгээр мэдээлэгдсэн тохиолдолд хяналтын байгууллага хүнсний чиглэлийн үйл ажиллагаа эрхлэгчид албан ёсоор мэдэгдэж, хэрэглэгчдэд хандаж олон нийтийн мэдээллийн хэрэгслээр сэрэмжлүүлэг хүргэнэ.

Мөн энэхүү журмын 8.1 дэх хэсэгт “Хүнсний аль нэг сүлжээнээс хүнсний түүхий эд, бүтээгдэхүүнийг татан авах, дахин боловсруулах, устгах арга хэмжээг хэрэгжүүлэхтэй холбогдон гарах зардал болон лабораторийн шинжилгээний төлбөр, бусдад учирсан хохирлыг хүнсний чиглэлийн үйл ажиллагаа эрхлэгч буруутай этгээд хариуцна” гэж заасан байдаг. 

Хэрэглэгчийн эрхийг хамгаалах тухай хуулийн 15 дугаар зүйлийн 15.1 дэх хэсэгт “Бараа, ажил, үйлчилгээний талаар гомдлын шаардлага гаргасан тохиолдолд доголдлыг дараахь хугацаанд арилгана” гэж заасан байдаг.Үүнд:

  • хүнс болон ахуйн хэрэглээний барааны эдэлгээний хугацаа буруу тогтоогдсоноос үүсэх гэм хорыг худалдагч нэн даруй арилгах;
  • бараа, ажил, үйлчилгээний доголдлын талаар гарсан гомдлыг барагдуулах үед хүндэтгэн үзэх шалтгаан гарсан /нийтийг хамарсан хорио цээр/, худалдагч /үйлдвэрлэгч, гүйцэтгэгч/ өвдсөн, нас барсан, дампуурсан, татан буугдсан, тодорхой шалтгааны улмаас түүний үйл ажиллагаа түр болон бүрмөсөн зогссон тохиолдолд доголдлыг арилгах хугацааг хойшлуулахаар хэрэглэгчтэй тохиролцох.

Мөн 15.2 дахь хэсэгт “Хүндэтгэн үзэх шалтгаангүйгээр доголдлыг арилгах хугацаа хэтэрвэл хугацаа хэтэрсэн хоног тутам бараа, ажил, үйлчилгээний үнийн дүнгийн 0.1 хувьтай тэнцэх хэмжээний алдангийг худалдагч /үйлдвэрлэгч, гүйцэтгэгч/ хэрэглэгчид төлнө” гэсэн байдаг.

Хэрэглэгчийн эрхийг хамгаалах тухай хуулийн 8 дугаар зүйлийн 8.1 дэх хэсэгт “Үйлдвэрлэгч, худалдагч, гүйцэтгэгчийн буруугаас хэрэглэгчид учирсан гэм хорыг арилгах, хохирлыг нөхөн төлөх талаар гаргасан хэрэглэгчийн шаардлагыг үйлдвэрлэгч, худалдагч, гүйцэтгэгч биелүүлэхээс татгалзсан тохиолдолд энэ талаар шүүхэд нэхэмжлэл гаргах эрхтэй” гэж заасан байна.

Ерөнхий боловсролын сургуулийн хоол үйлдвэрлэл, үйлчилгээний тухай хуулийн 11 дүгээр зүйлийн 11.1 дэх хэсэгт “Сургуулийн хоол үйлдвэрлэл, үйлчилгээнд дараах үйл ажиллагааг хориглоно” гэсэн байдаг.Үүнд:

  • төрийн болон орон нутгийн өмчийн сургуулийн барилга байгууламж дахь хоол үйлдвэрлэл, үйлчилгээний зориулалтын байр, талбай, тоног төхөөрөмжийг түрээслүүлэх, сургуулийн хоол үйлдвэрлэл, үйлчилгээнээс бусад зориулалтаар ашиглах;
  • сургуулийн орчинд худалдаалахыг хориглосон хүнсний бүтээгдэхүүний  худалдан борлуулах, хоол үйлдвэрлэлд ашиглах, хандиваар авах;
  • сургуулийн хоол үйлдвэрлэл, үйлчилгээтэй холбоотой баримт бичгийг хуурамчаар бүрдүүлэх;
  • .сургуулийн хоол үйлдвэрлэл, үйлчилгээнд тохирлын баталгаагүй бүтээгдэхүүнийг ашиглах;
  • сургуулийн хоол үйлдвэрлэл, үйлчилгээгээр ашиг олох;
  • хоолны норматив зардлыг өөр зориулалтаар ашиглах.

Мөн энэ хуулийн 12 дугаар зүйлийн 12.1 дэх хэсэгт Сургуулийн хоол үйлдвэрлэл, үйлчилгээнд дараах этгээд хяналт тавьж, хэрэгжүүлнэ:

  • сургуулийн хоол үйлдвэрлэл, үйлчилгээнд тавих хяналтын журмын дагуу тухайн шатны Засаг дарга, аймаг, нийслэлийн боловсрол, эрүүл мэндийн газар, хяналт хэрэгжүүлэх эрх бүхий байгууллага;
  • хөндлөнгийн хяналтыг орон тооны бус Хяналтын зөвлөлийн ажиллах журмын дагуу Хяналтын зөвлөл;
  • дотоод хяналтыг сургуулийн хоол үйлдвэрлэл, үйлчилгээний дотоод хяналтын журмын дагуу сургууль.

12.2.Хяналт хэрэгжүүлэх эрхтэй этгээд иргэн, хуулийн этгээдээс дараах хэлбэрээр ирүүлсэн мэдээлэл, өргөдөл, гомдлын дагуу хяналт шалгалт хийж, илэрсэн зөрчлийг арилгах арга хэмжээг авна:

  • цахим хуудас;
  • цахим худалдаа, нийгмийн сүлжээнд байршуулсан нотолгоо бүхий мэдээлэл;
  • Засгийн газрын иргэд, олон нийттэй харилцах төв;
  • өргөдөл, гомдол, албан бичиг.

12.3.Мэргэжлийн хяналтын байгууллага дээрх хяналт шалгалтыг явуулахаас гадна эрсдэлд суурилсан хяналт шалгалтыг төлөвлөн хэрэгжүүлнэ.

Асуулт 1. Хүнсний түүхий эд, бүтээгдэхүүнийг хэрхэн дахин боловсруулах вэ?

Хүнсний түүхий эд, бүтээгдэхүүнийг татан авах, устгах, дахин боловсруулах журмын 5 дугаар зүйлийн 5.1 дэх хэсэгт “Татан авсан хүнсний түүхий эд, бүтээгдэхүүн нь ямар нэгэн аюултай үр дагавар үүсэхгүй нь батлагдсан тохиолдолд шинж чанар, зориулалтыг өөрчлөн, мал, амьтны тэжээл, ургамлын бордооны зориулалтаар дахин боловсруулалт хийж хоёрдогч түүхий эд байдлаар хэрэглэж болно” гэж заасан байдаг.

Асуулт 2. Хүнсний түүхий эд, бүтээгдэхүүнийг хэрхэн устгах үйл ажиллагаа явуулдаг вэ?

Хүнсний түүхий эд, бүтээгдэхүүнийг татан авах, устгах, дахин боловсруулах журмын 6 дугаар зүйлийн 6.2 дахь хэсэгт “Хүнсний чиглэлийн үйл ажиллагаа эрхлэгч нь хүнсний түүхий эд, бүтээгдэхүүнийг устгах ажлыг улсын байцаагч, шаардлагатай тохиолдолд хөндлөнгийн хоёр гэрчийг байлцуулан зориулалтын шаардлага хангасан газарт зохион байгуулан устгана. Энэ тухай оролцогч талууд хамтарч акт үйлдэнэ” гэсэн байдаг.

Асуулт 3. Нялх, балчир хүүхдийн хүнсний сав, баглаа, боодол ямар стандарттай байх вэ?

Нялх, балчир хүүхдийн хүнсний тухай хуулийн 6 дугаар зүйлийн 6.1 дэх хэсэгт “Зориулалтын бүтээгдэхүүний сав, баглаа боодол, шошго нь Хүнсний бүтээгдэхүүний аюулгүй байдлыг хангах тухай хуулийн 12.4, 12.5-д зааснаас гадна дараахь мэдээллийг агуулсан байна.”Үүнд:

  • бүтээгдэхүүнийг зөв бэлтгэх заавар;
  • хооллох хэрэгслийн ариутгал, цэвэрлэгээг хийх арга;
  • бүтээгдэхүүний орц, найрлага, агууламжийг тайлбарласан бичвэр;
  • үйлдвэрлэх, түгээх, борлуулах чиглэлээр үйл ажиллагаа эрхлэгч /цаашид “хуулийн этгээд” гэх/-ийн шаардлагатай мэдээлэл;
  • бүтээгдэхүүний сав, баглаа боодлыг нээхийн өмнө болон нээсний дараа хадгалах заавар.

Асуулт 4. Хувиргасан амьд организмаас гаралтай хүнс гэж юу вэ?

Хүнсний тухай хуулий 7 дугаар зүйлийн 7.1 дэх хэсэгт “Удамшлын мэдээллийн шинэ хослол бүхий аливаа амьд организмаас гарган авсан хүнсийг хувиргасан амьд организмаас гаралтай хүнс гэнэ” заасан байдаг.

 

Асуулт 5. Мэргэжлийн хяналтын байгууллага ямар үүрэгтэй вэ?

Хүнсний сүлжээний үе шат болон үйл ажиллагааны явцад эрсдэлийн үнэлгээ хийж, эрсдэлийн шалтгааныг тогтоох, таслан зогсоох, нийтэд шуурхай мэдээлэх, эрсдэлийг бууруулах чиглэлээр зөвлөгөө өгөх,

Импортын болон дотоодод үйлдвэрлэсэн хүнс холбогдох техникийн нөхцөл, эрүүл ахуй, ариун цэврийн бусад шаардлагыг хангаж байгаа эсэхийг тогтоох, эрсдэлд суурилсан тандалтыг зохион байгуулах;

Зохистой дадлыг нэвтрүүлэх болон хүнсний түүхий эд, бүтээгдэхүүний ул мөрийг мөрдөн тогтоох бүртгэлд хяналт тавих;

Хүнсний чиглэлийн үйл ажиллагаа эрхлэгчийн бүртгэлийн нэгдсэн санг бүрдүүлж, зохих өөрчлөлт, хөдөлгөөн хийх, төрийн, төрийн бус байгууллага болон хэрэглэгчид шаардлагатай мэдээ, мэдээлэл өгөх,

Хүнсний чиглэлийн үйл ажиллагаа эрхлэгчийн мэдээллийг бүртгэх,

Хүнсний чиглэлийн үйл ажиллагаа эрхлэгчдэд урьдчилсан хяналт шалгалт хийж, дүгнэлт гаргах, зэрэг эрсдэлд суурилсан хяналт шалгалт хийж, эрсдлээс урьдчилан сэргийлэх зөрчлийг арилгах талаар зөвлөн туслах үйлчилгээ үзүүлж ажиллана.

Агуулга анх оруулсан: 2020-04-27 Шинэчилсэн: 2020-04-27

Мэдээ мэдээлэл